ميرزا شمس بخارايى
188
تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى
تيمور شاه مرو و كركى را بر اساس معاهدهاى كه قبلا شاه مراد با احمد شاه درّانى بسته بود ، جزو متصرفات خود مىدانست ؛ چنان كه مير عبد الكريم بخارى دربارهء اطاعت خان مرو از دولت درّانى چنين مىنويسد : « مرو داخل مملكت شماست ، مايان رعاياى شما هستيم ، ازبك به ظلم و ستم ملك ما را خراب كرد و [ مردم ] ما را اسير و [ زندگانى ما را ] يغما نموده ، ننگ ما به ذمّهء شماست » . تاريخ خانات آسياى مركزى / 11 . بنابر آن ، تيمور شاه نخست كوشيد با فرستادن نامهاى موضوع را از طريق دوستانه حل كند . امّا شاه مراد به نامهء وى پاسخ رد داد . در همين سال حاكم آقچه و بلخ كه از تيرهء اوزبك بودند ، به سبب همنژادى ، با شاه مراد همداستان شده ، بر ضد حكومت تيمور شاه برخاستند . تيمور شاه در سال 1204 ه . ق / 1789 م ، با سى هزار تن از هندوكش عبور كرد و به حدود آقچه رسيد . شاه مراد ، برادر خود ، عمر خان قوش بيگى را با پنجاه هزار تن ( كشكول سليمى : بيست هزار ) در كرانهء چپ رود جيحون به شهر كلف فرستاد تا به قواى تيمور شاه شبيخون بزنند و آنان را از ميان بردارند ؛ امّا افغانها پيش از حمله ، از نقشهء آنان آگاهى يافتند و جنگ با شكست بخاراييان پايان يافت . شاه مراد چون خود را از پايدارى در برابر نيروى تيمور شاه ناتوان ديد ؛ توصيهء اطرافيان را پذيرفت و قاضى ابو نصر را همراه گروهى و با تمسّك به روايات شرعى - نزد قاضى فيض اللّه ، كه از رجال مقتدر دربار تيمور شاه بود ، فرستاد و خواهان صلح گشت . تيمور شاه به خاطر كمبود آذوقه و قحطسالى ، تن به صلح داده و همان معاهدهء پيشين را كه در روزگار پدرش بسته شده بود ، تجديد كرد و رود آمو همچون گذشته حدّ فاصل ميان دو كشور قرار گرفت . تيمور شاه هنگام عبور از گردنهء هندوكش به سوى كابل ، در اثر شدّت سرما ، بسيارى از همراهان و ادوات جنگى خود را از دست داد . افغانستان در پنج قرن اخير ، ج 1 / 162 ؛ تيمور شاه درّانى ، ج 2 / 275 ؛ تاريخ احمد شاه درّانى ، خطى / 128 ؛ افغانستان در مسير تاريخ / 376 ؛ كشكول سليمى / 261 . 120 / 17 - كارشى اين شهر كه با ريختهاى قارشى و قرشى نيز آمده ، همان نخشب باستانى است كه